Nova analysis aquarum Medeviensium - Joens Jacob Berzelius
about the quality of the water of the health spa at Medevi in Sweden,
published in 1800 by Swedish chemist Joens Jacob Berzelius (1779-1848).
This e-text was produced for Project Gutenberg from Project Runeberg's
digital facsimile edition, available at http://runeberg.org/berzaqua/
This is a plain text file using the ISO 8859-1 (Latin-1) character set
(E,e = E,e-acute; A,a = A,a-ring; Ae,ae = A,a-umlaut; Oe,oe = O,o-umlaut).
Project Runeberg publishes free digital editions of Nordic literature.
We need more volunteers like you. Learn more at http://runeberg.org/
Regio Collegio Medico
Sacrum.
NOVA ANALYSIS
AQUARUM MEDEVIENSIUM
Quam
Venia ampliss. ord. philos.
p. p.
Praeses
Mag. A. G. EKEBERG
chem. Adjunctus
Reg. Acad. Scient. Stockh. Membr.
ET
AUCTOR
JACOBUS BERZELIUS
Ostrog. Stip. Strandb.
In audit Gust. Maj. D. VI Decemb. MDCCC.
Upsaliae
Litteris Joh. Fr. Edman, Reg. Acad. Typogr.
Table of Contents
Nova analysis aquarum Medeviensium
Vetus sive insimus fons
Fons Medius
Fons supremus
Limes Medeviensis
Fons Lokaensis
Limus Lokaensis
NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM
Aquae Medevienses a Cel. BERGMAN primum justa & consummata analysi
chemica exploratae sunt. In actis Reg. Acad. Scient. Holm. An. 1783. P.
4, p. 218, hanc suam disquisitionem exposuit. Sed Cel. Medicus S. R.
M. Primarius etc. D. Doct. S. HEDIN, hujus institutionis praefenti
tempore curator (Brunns Intendent,) cum variare interdum naturam
fontium & elementorum rationem, assiduis nobilissimorum chemicorum
investigationibus confirmatum esse, & in recentissimis praeterea chemiae
profectibus majora ad disquisitiones hujus generis subtilius
instituendas subsidia esse posita reputaverit, aestate superiori novam
analysin suscipiendam esse censuit; eamque mihi, ad Medevi vices
Chirurgi, ejus auspicio, tunc gerenti, mandavit. Quam cura
diligentiaque quanta maxima potuerim peractam, propter magnam ab
experientia summi viri discrepantiam, eorum. qui his rebus student,
judicio esse submittendam existimavi. Et cum etjam celebratum Loka
fontem limumque, antea rite consummateque non examinatum, eadem hac
praeterita aestate, ab ejus curatore D:o Doct. etc. ASCHAN sollicitatus,
adcurate sim perscrutatus, brevem ejus descriptionem, reservata in
aliam occasionem copiosiori experimentorum expositione, adjungere, ob
materiae similitudinem, institui.
Ex tribus fontibus, quibus jam uti licet, unus tantum, & is infimus,
ante nostram aetatem scaturivit. Olim quidem tres etjam numero fuerunt
fontes; duo autem reliqui, quos Cel. BERGMAN Roedbrunn & Dahlbrunn
appellat, jam ita cessaverunt, ut ne locum quidem ubi siti fuerint,
reperire potuerim. At curante Cel. HEDIN alii duo nuper aperti sunt &
aediculis belle superstructis hoc anno consummatis, tecti; ut
pauperibus usui essent, quibus antea circa horam tertiam matutinam
surgendi, necessitas erat, ne ex unica scaturigine petita aqua
opulentioribus ad horam sextam fontem adeuntibus deesset.
Vetus sive infimus fons.
Situs ejus est aliquanto depressior, ita tamen ut defluxus sit
facilis. Intra aedificium alto muro circumdatur, qui ad aequabile frigus
conservandum plurimum confert. Profundus est V pedes. Cantharos
circiter LX per horam effundit, cli temporisque varietate parum
affectus. Temperatura in superficie + 6,5; ad fundum 6, intra menses
aestivos non mutata. Sapor asper, multis nauseosus. Odor concussione
exprimitur hepaticus. In aperto vase sensim oxidum ferri demittit, &
odorem saporemque asperum perdit. Tincturam Heliotropii rubefacit, at
non post coctionem ferrive demissionem. Calce soluta turbatur, sed non
post coctionem. Acidum carbonicum in aqua ita prodi docent, si primo
calcis solutionem turbaverit, uberius autem adfusa solverit quae
praecipitata erant; quod vero hic non incidit, cum ferrum etjam
praecipitetur, ex quo praecipitarum flavescit; in aqua autem nihil vel
parum adsir liberi acidi carbonici. Cum acido sulphurico forti nulla
effervescentia. Solutiones Fernambuci aut Curcumae non mutatae. Cum ac.
gallaceo color violaceus; prussiate kali caeruleus purissimus; ex quo
post quietem XXIV horarum prussias ferri depositus; utrumque in aqua
cocta inefficax. Acidum oxalicum paullulum permutavit, sed non in
cruda solum, verum etjam in cocta; quod sulphatem calcis prodit.
Carbonas kali nihil. Natrum purum post horas XXIV luteolum
praecipitatum effecit. Similiter ammoniacum. Aliquantulum ac. azotici
in aquae portionem instillabatur, quae dein azotate barytae
praecipitabatur: pauxillum illud, quod post h. XXIV demissum erat, inde
separabatur, quo facto aqua azotate argenti praecipitabatur; hoc
praecipitatum suisse muriatem argenti exinde colligimus, quod luci
expositum nigrescebat; quod in carbonatibus argenti non accidit.
Azotas hydrargyri frigide praeparatus album dedit & subtile
praecipitatum, ad labra vitri adhaerens, & vix sensibile antequam aqua
effusa, vitrum aruisser. Azotas hydr. calide praeparatus & azotas
plumbi praecipitata fecerunt e luteo candicantia. Ad detegendum in aqua
hydrogenium sulphuratum multa sunt a chemicis proposita, at pleraque
non nisi in aquis saturatoribus efficacia. Ejusmodi sunt: argentum
metallicum; sed in fonte suspensus nummus argenteus bene politus post
IIX dies aeque splendebat; oxidum arsenici album; id vero in hac aqua
aequali tempore nihil passum est; acidum azoticum conc. quod,
hydrogenium oxidando sulphur praecipitare docent; illud autem heic
nihil tale effecit. Nihilominus olfactus hydrogenii sulphurati in hac
aqua index certissimus est. Azotas plumbi in forma sicca ad hydr.
sulph. valde sensibilis est; at solurus, propter suam ad aquam
attractionem, sulphure difficilius decomponitur. Scribebam autem hac
solutione in charta, quae vasi, in quo aqua fontana evaporaretur,
superimponebatur: vas sensim calefactum est, ut gas hydr. sulph.
quantum fieri posset siccum eliceretur: qua re etjam factum est, ut
litterae seriptae, pro varia gasis siccitate, quibusdam in locis
metallice splenderent & nigrescerent; aliis magis minusve perspicuae,
aliis non observabiles essent.
Post haec experimenta praecursoria, nostra in eo verfat, est opera, ut
quae in hac aqua soluta sint gasia fecernerentur. Quantum aquae
Cantharus unus capere potest [1] in vas retortum vitreum instillabatur
ejus magnitudinis, ut tertia pars vacua maneret: orificium subere
obturabatur, per quod aptatus erat tubus vitreus; cui vesica arcte
adligabatur. Tubus ad apparatum pneumaticium ducebat. Aqua, qua hunc
appatatum impleveram, quartam horae partem cocta erat, & jam intra
temperaturam + 85 & 100, igne subtus facto, servabatur. Supra enim
in recipulo pneumatico olei stratum fluitabat, ne, experimento
peracto, gas ab aqua refrigerata imbiberetur. Quamquam aqua, ut
diximus, antea diu servisset, bullae tamen aeris jam exinde per oleum
adscendentes animadvertebantur, ex cucurbita non venientes. Gas, quod
in apparatu pneumatico, postquam aqua in cucurbita horae tres quartas
partes servisset, receptum erat, minoris aliquanto voluminis fuit eo,
quod supra aquam in cucurbita fuerat, utroque in eadem temperatura
menso; ex quo sequitur, vapores aquosos non omnem ex superiori
cucurbitae parte aerem expulisse; quapropter hac methodo nihil certi de
quantitate naturave gasium in aqua fontana solutorum eruere
licet. Alia igitur utendum erat. Nec apparatum a Cel. BERGMAN (Om
Bitter-, Selzer-, Spa- och Pyrmontervattens halt och tillredning, Sec.
8. Fig. 1.) comparare poteram. Hanc igitur, scopo, ut videtur, optime
inservientem experiundi rationem inveni. Orificium lagenae vitreae,
adcurate ejus capacitatem emensus, subere optimo obturabam, per quod
tubus vitreus, ut in experimentis pneumaticis solet, curvatus
ingerebatur ita, ut altera ejus extremitas ultra suber in lagena non
exstaret. Et lagena & huic ita adjunctus tubus aqua examinanda
implebantur, ne minima quidem aeris atmosphaerici bulla observabili
relicta. Lagena ad commissuram luto vesicaque rite munita, in balneo
arenae ponebatur. Apparatu pneumatico eodem as supra utebar; sed jam
aqua plus horam ante initium experimenti fervisser. (Vas, in quo
fervebat, ejus capacitatis erat, ut quod exhalaret cruda aqua
compensare opus non esset). In ipso recipulo apparatus aqua, ut ante,
oleo operiebatur. Huic methodo aliquis objicere forsitan posset,
aquam fontanam in lagena calore valde dilatari ante quam gasia exinde
abeant; ita partem expelli & amitti. Sed ubi haec pars aquae venerit in
aquam bullientem apparatus pneumatici sub recipulum, gasia, quibus
praegnans est, mox hujus calore in formam nativam restituta, effugere
nequeunt. Postquam horae dimidium aqua in lagena fervisset,
summovebatur sensim ignis ad cautam refrigerationem. In temperatura
+17 volumen gasium dimensum fuit 6,5 pollicum cubicorum decimalium
pro quoque cantharo. Cel. BERGMAN 14 p. cub. ex. Cantharo
accepit. Haec discrepantia experimentum pluries iterare jussit; idem
autem semper fuit eventus, si aberrationem 1/2 vel 3/4
p. c. exceperis, tribuendam temperaturae , quam omnino aequalem obtinere
non poteram. Iuncturam autem nec rimis latentibus fefellisse, tum
illius post singula experimenta sollicita exploratio demonstravit, cum
regressus aquae ex apparatu pneumatico in lagenam frigescentem.
[1] Hoc loco & in sequentibas mensura coronata & accurate explorata
utebar.
Ad vulgare praescriptum solutio calcis in gase his experimentis
collecto collocabatur. Post XXXVI horas ex 6,5 p. c. dimidius tantum
restabat, quam aera esse atmosphaericum gas azoticum oxigenatum
indicavit. Quorsum igitur gas hydrogenium sulphuratum, quod aquae
inesse certo sciebam? Id quo intelligerem, lagenam, hoc gase,
praeparato ex sulphureto ferri ac acido sulphurico diluto, impletam
supra calcem aqua solutam collocavi. Post XIV horas X p. c. absorpti
erant; supererat unus cum dimidio p. c., post XXIV horas nihil
diminutus; quem esse atmosphaericum, gase azotico oxigenato
exploravi. Gas hydr. sulph. & gas acidi carbonici ad aequalia volumina
commixta & eidem experimento subjecta, ab aqua calcarea, uno
p. c. relicto,. absorbebantur. Solutionis calcareae in his
experimentis, & praecipue in superiori, color erat luteoalbidus, odor
saporque sulphureti calcarei; solutio sensim sulphatem calcis
deponendo turbabatur, quod tamen in posteriori propter carbonatem
calcis simul praecipitatum discerni non poterat. Ex quibus
intelligitur, diminutionem supra descriptam gasis aquae examinandae non
acido tantum carbonico sed gasi etjam hydr. sulph. esse tribuendam.
Horum igitur gasium quantitates alia via dignoscendae sunt. Eum in
finem unum aquae fontanae Cantharum in vase operto calce praecipitabam;
praecipitatum, cujus pondus erat = 0,085 [2] ex oxido ferri = 0,020,
carbonate calcis magnesiaeque aquae proprio, aliis experimentis noto =
0,035, & carbonate calcis jam generato, cujus igitur pondus = 0,030,
constabat. Si pondera carbonatis calcis & acidi carb. quod continet,
sunt inter se = 100:43, oritur exinde pondus acidi carbonici ex aqua
fontana recepti = 0,014; ex quo tamen volumen gasis ejus haud facile
inveniri potest.
[2] Unitas ponderis per totam banc disfertationem = 1/4 lod
viktualie-vigt = 1 drachma 7 1/2 gr. = 1 centner prober-vigt.
Unde autem oritur hujus aquae gas hydrogenium sulphuratum? In quibusdam
aquis non dubium est quin originem debeat sulphureto calcis, quod, dum
ex aqua oxidatur, ideoque gas hydrogenium generat, illi sulphuris
aliquid tradit; ipsum autem in sulphatem calcis transit, qui circum
tales fontes, forma pulveris albi, se manifestat. In aqua Medeviensi
sulphas quidem calcis adest, quem primo sulphuretum fuisse posse,
deinde vero oxidatum, hoc gas, ut diximus, produxisse, haud quidem
districte negaverim, vero tamen similius esse existimaverim, a stratis
corporum organicorum putrefactorum vel putrescentium, per quae vena
transit, idem illud gas originem duxisse, quippe quod destructione
animalium vegetabiliumque generari, ideoque ex stagnosis limosisque
locis, praesertim commotione quadam facta, exhalari noverimus. Per hanc
hypothesin explicatur etjam ortus gasis hydrogenii carbonati, quod in
hoc & pluribus aliis Sveciae fontibus adesse, cum alia fere desint
ipsius indicia, sapor peculiaris certe arguit; quamquam ejus
quantitas, propter minorem in aqua solubilitatem longe minor sit,
necesse est; nec determinari potest nisi combustione; quam experiri,
defectus instrumentorum prohibuit.
Ex quovis fonte V Cantharos, in vase vitreo, unum cum dimidio
cancharum capiente, singulos vaporare curavi. Massa sicca caute
colligebatur, & quod vitro arctius adhaerebat, acido muriatico diluto
abluebatur & solutioni N. 5 addebatur. Massae in temp. + 108 siccatae
pondus =0,575.
1. Massa diligenter aqua eluebatur & liquidum siphone secernebatur,
quo colatio evitaretur. Haec aqua deinceps ad siccum vaporabat, supra
infundebatur alcohol, qui non solutum reliquit album terrestre =
0,025, quod experimentis infra enarrandis sulphatem calcis esse
reperi.
2. Solutio alcoholina lente evaporabatur; fusca erat, & crystallos
muriatis natri facile agnoscibiles in reliqua massa fusca
deliquescibili dabat [3]. Pondus totius massae = 0,150. In aqua
solvebatur, cui solutioni admistum ammoniacum purum nihil mutavit; sed
azotate barytae praecipitatum efficiebatur, quod lotum siccatumque erat
= 0,01. & azotate argenti praecipitatum cinereum, in lamella vitrea
supra ignem odorem empyreumaticum spargens, quo manifestatur extractum
vegetabile: id igitur coctione cum acido azotico conc. destruebatur;
quod hujus acidi supererat, ammoniaco dein saturabatur, quod primo
praecipitatum faciebat, mox solvebat; quapropter acidum muriaticum ad
saporem acidulum addebatur. Murias argenti bene elotus & siccatus
niveo fuit colore & pondere = 0,240.
[3] Sales cum extracto conjunctos difficulter crystallisari, notisi
mum est.
3. Ex reliqua solutionis parte argentum superfluum muriate ammoniaci
praecipitabatur: dein inspissabatur, nihilque acido oxalico tartaricove
afficiebatur; quapropter nec kali nec calcem habebat.
4. Residuum ex lotione cum aqua N. 1 cum alcohole eluebatur, quod
evaporando dedit refinam odoram fuscam = 0,005.
5. Residuum ex massa alcohole elota N. 4 acido muriatico diluto
solvebatur; solutio secernebatur, & quod solutum non erat, aqua
eluebatur, quae dein solutioni admiscebatur. Haec ad dimidiam partem
evaporata ammoniaco praecipitabatur; praecipitatum elotum fuit = 0,15.
Reliqua solutio, cum aqua lotionis, carbonete ammoniaci
praecipitabatur, quod carbonatem calcis = 0,125 dedit. Calcem fuisse
inde colligitur, quod cum acido sulphurico sal difficulter solubile
efficiebat, nec carbonare ammoniaci solvebatur; ideoque magnesia non
erat.
6. Quod ammoniaco praecipitatum erat, in acido sulphurico solvebatur;
residua erat magnesia, quae acid. sulph. dilato difficulter solvitur,
si pura est; pondus erat = 0,03. Acido muriatico soluta carbonate
ammoniaci procipitabatur [4] & mox ab eo solvebatur; quae magnesiae nota
est.
[4] BERGMAN & secundum eum plures alii, magnesiae ad acida
attractionem majorem statuunt quam ammoniaci. Alii negant; cum ex
acid. sulphurico ammoniaco praecipitetur. BERGMAN (In Opusculis T. 3
p. 317 & 337) hoc praecipitatum inde oriri contendit quod in
solutione sal tripliciter compositum generaretur. Qua de re haec
sequentia ipse sum expertus. Si Murias magnesiae cum carbonate kali
praecipitatur, usque dum reagat alcali, & praecipitatum inde
separatur, praecipitari dein potest cum ammoniaco puro nova magnesiae
portio. Idem evenit, si ordine inverso primo adhibetur ammoniacum
purum & deinde Carbonas kali. Sulphas magnesiae carbonate kali totus
decomponitur; at si plus carbonatis kali additur, solvitur iterum
praecipitatum, & post horas quasdam crystalli formantur. Idem
evenit, si praecipitatio ope carbonatis ammoniaci perficitur. Etjam
ex muriate magnesiae praecipitando formantur hi sales; si solutio
valde diluta est, nihil carbonate ammoniaci praecipitatur; si
aliquantom puri ammoniaci additur, praecipitatum oritur quod
carbonate ammoniaci, si sufficiens ejus quantitas adsit, solvitur &
crystallisatur eam in formam, quam BERGMAN, Opusc. T. 1 Tab. 1.
depinxit & carbonatis magnesiae esse dixit; sed. ut ex allatis
sequitur, ammoniacum etjam continet, quod in auctiore calore
effugit, & magnesiae carbonatem pulverulentum relinquit. Solutio
muriatis magnesiae valde diluta non praecipitatur carbonate ammoniaci,
sed tantum si concentrata sit; tum autem praecipitatum est triplex
ille sal, cujus supra mentionem fecimus, sere difficulter
solubilis. Carbonates alcalium solvunt carbonatem magnesiae, &
efficiunt sales crystallisabiles difficulter solubiles. Murias
ammoniaci carbonatem magnesiae solvit, sed pars decomponitur & sal
triplex nascitur. Alcalia pura solvunt carbonatem magnesiae ita, ut
se acido carbonico saturent, & quod superest carbonatis magnesiae
solvant; quod de ammoniaco non valet; cum carbonas ammoniaci puram
magnesiam ita solvat, ut haee primum ab ammoniaco rapiat ad se acidum
carbonicum. Fourcroy & Vauquelin, in analysi urinae, Bulletin des
Sciences An. 1798 N. IX, propensitatem magnesiae ad triplicem
conjunctionem cum ammoniaco & acido phosphorico memoraverunt. Haec
magnesiae proprietas accuratiore disquisitione digna esse vi detur.
Solutio in acido sulphurico facta, ad siccum evaporabatur; quod dum
fiebat, crystalli sulphatis calcis formabantur: massa sicca
ustulabatur donec effugisset ac. sulphuricum; residui pondus = 0,125;
quae ponderis auctio majori ferri oxidationi tribuenda esse videretur,
quam etjam color & vapores acidi sulphurosi indicabant.
7. Massa usta lavabatur aqua, ex qua nec ammoniacum nec carbonates
alcalium aliquid praecipitabant. Dein ac. muriatico solvebatur, ex qua
solutione murias barytae praecipitatum effecir, quod sulphatem calcis =
0,02 adhuc remansisse indicabat. Etjam oxalas kali calcis praesentiam
docebat. Puro ammoniaco oxidum ferri purum praecipitabatur = 0,10.
8. Solutio N. 5, ex qua calx carbonate ammoniaci praecipitate erat, in
siccum evaporabatur; cum acido sulphurico miscebatur & urebatur donec
acid, muriaticum effugisset; iterum solvebatur, & ammoniaco
praecipitabatur; quo secernebatur magnesia = 0,02.
9. Quod post solutionem in acido muriatico supererat, aqua difficulter
solvebatur; at aqua postquam diutius superinfusa mansisset, &
solutione barytae & acid. oxalico praecipitabatur; coctum in carbonate
natri generavit sulphatem natri, & quod non solvebatur, effervescebat
aliquantulum, adfuso acido quodam; fuit igitur sulphas calcis = 0,140.
Hae omnes rationes si conferuntur; animadvertitur auctio = 0,040, quae
tribuenda est iis particulis, quae ex vase, in quo facta erat
evaporatio, acido muriatico eluebantur.
Salis N. 2 pondus erat = 0,150; murias argenti = 0,240 continet ac.
muriaticum = 0,043, quod ad plenam saturarionem requirit natrum =
0,065 & aquam ad crystallisandum = 0,022, quo quantitas muratis narri
invenitur = 0,130. Sulphas barytae, ibidiem, = 0,010 continet ac.
sulphuricum = 0,003; quod saturatur natro = 0,005, ex quo quantitas
sulphatis natri = 0,08. Residuum fuit extractum & aqua & alcohole
solubile = 0,012.
Sequens tabula exhiber, quantum ex meis quidem experimentis concludere
licuit, quantitates corporum in quovis hujus aquae cantharo solutorum;
cui adjungitur tabula Cel. Prof. BERGMAN, loco supra citato allata.
Secundum experimenta Secundum mea
BERGMANNI
Gas acidi carbonici - 6 p. c. Gas ac. carb.
Gas hydr. sulph. - 8 cum gase hydr.
sulph. - 6 p. c.
Aer athmosph. - 0,5
----- -----
14 6 1/2
Murias natri - 0,005 Murias natri - 0,026
Oxidum ferri - 0,056 Oxid. ferri - 0,020
Extractum mucil. - 0,019 Extract. muc. - 0,003
- - - - Sulphas natri - 0,001
- - - - Sulphas calcis - 0,037
- - - - Carbonas calc. - 0,025
- - - - Carb. magnes. - 0,010
- - - - Resinae - 0,001
Murias calcis - 0,009 - - -
----- -----
0,089 0,123
Fons Medius
In ipso fere plano soli circumjacentis scatet; reliqui duo
depressiores. Aqua per duo foramina crateris emittitur, ideoque fere
semper turbida est. Temperatura variat. D 1 Junii erat in fundo +7 deg.;
in superficie 7, deg.5; in atmosphaera 8 deg. vel 9 deg. D. 30 Julii in fundo 9,5
in superficie 10, deg. in atmosphaera 19 deg. vel 20 deg.. Quantitas gasium per
cantharum aquae hujus fontis est 1 1/2 p. cub. major, quam reliquorum;
odore hydrogenii sulph. fortiori & quadam virtute laxante praedita est.
Ejus partes constitutivae eaedem sunt, ac fontis supra descripti,
excepto, quod minus ferri (= 0,015) & carbonatis calcis (= 0,080)
habet, quod etjam quantitatem acidi carbonici minorem indicare
videtur.
Fons supremus.
Situs hujus fontis editior est, quam ceterorum. Sapor veteris fontis
sapori similis est. Reactio eadem. Temperatura variat. D. 1 Jun. erat
in fundo + 6, deg.5; in superficie 7. deg. D. 30 Jul. in fundo + 8 deg. in
superficie 9. deg. Ferri quantitas eadem est ac in vetere fonte, sulphatis
calcis major (= 0,045); carbonatis calcis & magnesiae minor. Sales
reliqui sunt iidem in omnibus his fontibus.
Limus Medeviensis.
Non admodum profunde sub ipsa soli superficie reperitur. Scripturam
azotate plumbi factam afficit. Schidiis & aliis reliquiis
vegetabilibus immixtus est. Ustione duas partes tertias ponderis
perdit; residuum constat ex ferro, silice & sulphate calcis. Sulphatem
ferri, ut limus Lokaensis, non continet. Una ejus tertia pars est
extractiva, & alkohole & aqua solubilis.
Fons Lokaensis.
Ejus partes constitutivas eadem fere ratione, qua fontium
Medeviensium, exploratas has sequentes reperi.
Gas Hydrog. sulph. & perpaullulum
Gasis acidi carbonici - - 2 p. c.
Aer atmospaericus - - 3,5
ex quo gas oxigenium - 0,5
& gas azotum - 3,0
------
5,5 p. c.
Carbonas calcis - - 0,0042
Carbonas magnesiae - - 0,0035
Silex - - 0,0107
Sulphas calcis - - 0,0023
Murias natri - - 0,0055
Extractivum - - 0,0014
Aliquantulum resinae - -
------
per Cantharum 0,0276
Limus Lokaensis,
In quaque libra continentur
Gas ac. carb. & hydrog. sulph. - 2,6
Aer atmosphaericus - 0,3
Gas hydrogenium carbonatum - 0,8
-----
3,7 p. cub.
Aquosum - 9,5 lod.
Limus siccatus = 4, continet
Extractum - 0,045
Sulphas calcis - 0,010
Sulphas ferri - 0,005
Combustibilia - 1,402
Oxidum ferri - 0,172
Argilla - 0,075
Carbonas magnesiae - 0,020
Silex - 2,232
Aliquantulum carb. calcis -
-----
3,961
Addito quod deficit 0,039
-----
4,000
End of text.